Wat is een vrijplaats?

In de historische betekenis is een vrijplaats een plek waar men vrij was van gerechtelijke vervolging. Tegenwoordig wordt de term vaak gebruikt voor ontmoetingsplekken van gelijkgestemden in al hun diversiteit; plekken waar gehaald en gebracht wordt, waar men vrij kan denken en experimenteren in een veilige omgeving.

In kunstenaarskringen zijn vrijplaatsen broeinesten van creativiteit. En ook bij vrijplaatsen voor ervaringsdeskundigheid en herstelondersteuning gaat het om verkenning van nieuwe ideeën. Een vrijplaats geeft ruimte aan een proces van verandering, zowel op persoonlijk niveau als op organisatieniveau. Het is een plek waar mensen met ervaringsdeskundige ondersteuning zelf aan hun herstel kunnen werken. Maar het is ook een plek waar ervaringsdeskundigen kunnen werken aan beleidsontwikkeling voor herstel en herstelondersteunende zorg. Deze vrijplaatsen beginnen vaak klein en groeien uit tot volwassen afdelingen met in het kielzog een variëteit aan activiteiten door en voor cliënten.

Zulke vrijplaatsen dragen in de praktijk verschillende namen: Bureau Herstel, Centrum voor Herstel en Ervaringsdeskundigheid, Cliënten Belangen Bureau, of Center of Hope. Veel van deze centra zijn ontstaan vanuit informele uitwisseling over een diep gevoelde overtuiging dat het in de ggz anders moet en ook kan.

Is het wel een taak van de ggz om een vrijplaats te bieden?
Jazeker! In de eerste plaats om daarmee mensen die al heel lang in een zorgafhankelijke positie zitten gelegenheid te bieden de blikrichting te verleggen. Veel mensen hebben afgeleerd om zelf initiatief te nemen en ondersteuning buiten de ggz te zoeken.

In de tweede plaats is de ggz voor de ontwikkeling van herstelondersteuning en antistigmabeleid afhankelijk van de inbreng van cliënten en ervaringsdeskundigen. Met het organiseren van een vrijplaats verzekert de ggz zich van goede inbreng.

De vrijplaats kan wel aan kracht winnen als van meet af aan andere lokale en regionale organisaties betrokken worden. Zo kan een vrijplaats laagdrempelig in twee richtingen het verkeer tussen zorg en samenleving stimuleren.

Het kennisplein 'De Ervaringsdeskundige' is gerealiseerd in opdracht van Markieza in samenwerking met het Trimbos-instituut, HEE! en Phrenos (LIVE).