Top down of bottom up?

Beginnen met een traject van buiten
Als er intern nog erg weinig houvast is, wordt vaak eerst een traject van buiten ingekocht. Ervaren ervaringsdeskundigen gaan met cliënten en medewerkers aan de slag om kennis te maken met herstel. Bij deze activiteiten kunnen cliënten geïnteresseerd raken om zelf iets met ervaringsdeskundigheid te gaan doen, hetzij in een HEE-traject (zie http://www.hee-team.nl/) of in losse activiteiten. Cursussen als Herstellen doe je Zelf of een HEE-werkgroep zijn voor veel ervaringsdeskundigen de start van de ontwikkeling geweest.

Voorbeeld SBWU

Beginnen met een ervaringsdeskundige in het zorgproces
Het inschakelen van ervaringsdeskundigheid in het zorgproces ligt voor de hand omdat op deze plek de individuele herstelondersteuning zich afspeelt. Een ervaringsdeskundige in een team kan beginnen om meer cliënten en hulpverleners met herstel in contact te brengen en samen met hen activiteiten te ontplooien. De eenzame positie van de ervaringsdeskundige is een valkuil, die eventueel door goede ondersteuning ondervangen kan worden. Andere mogelijkheden zijn om consequent verbindingen te leggen met ervaringsdeskundigen op andere afdelingen, of uitsluitend met duo's te werken.

Voorbeelden
GGZ Noord-Holland-Noord
GGZ Eindhoven

Beginnen bij een ervaringsdeskundige voor beleid
Het lijkt vanzelfsprekend om de herstelactiviteiten met en door cliënten te ontwikkelen in het primaire proces, maar om goed aan te kunnen sluiten bij de wensen van cliënten vraagt dit een cultuuromslag en aangepast beleid binnen de gehele organisatie. Die omslag kan alleen tot stand komen als steeds meer cliënten en medewerkers de herstelvisie werkelijk begrijpen en ook vanuit die visie werken. Het belang van draagvlak vraagt ook in de beleidsontwikkeling een accent op herstel en ervaringsdeskundigheid. Een coördinator of een adviseur kan een structurele aanpak starten door allereerst in kaart te brengen welke activiteiten er al zijn, welke mensen veel affiniteit met het onderwerp hebben en er meer mee zouden willen doen. Vervolgens wordt de stap naar concrete herstelactiviteiten gemaakt.

Voorbeeld Kwintes

Initiatief vanuit de Cliëntenraad
De ontwikkeling van een ervaringsdeskundig beleid wordt soms gestart vanuit een initiatief van de Cliëntenraad.

Voorbeeld Meerkanten

-------------------------------------------------------------------------------------------

Voorbeeld SBWU
In 1998 heeft Wilma Boevink, ervaringsdeskundige en werkzaam bij het Trimbos-instituut, bij de SBWU met cliënten verkend wat herstel voor hen zou kunnen betekenen. Hieruit is de bekende HEE-herstelwerkgroep ontstaan. Belangrijke voorwaarde voor de verkenning was dat de ervaringsdeskundige en cliënten de vrije ruimte kregen en dat de Raad van Bestuur middelen en ruimte ter beschikking stelde maar zich verder niet met de inhoud bemoeide. Zo kon ervaringsdeskundige herstelondersteuning zich in de luwte ontwikkelen tot een heel succesvolle vorm van ondersteuning (Boevink e.a., 2002).

Voorbeeld GGZ Noord-Holland-Noord
GGZ Noord-Holland-Noord stelde in 2006 de eerste ervaringsdeskundige in een team aan. Het gevaar van de solitaire positie werd ondervangen door meer ervaringsdeskundigen aan te stellen en goede ondersteuning (o.a. intervisie) te regelen. Inmiddels werken er meer dan 20 ervaringsdeskundigen in 20 verschillende teams, aangestuurd door een ervaringsdeskundig coördinator.

Voorbeeld GGZ Eindhoven
GGZ Eindhoven richtte op de afdeling Promenzo het Team Herstel en Ervaringsdeskundigen in. Dit team heeft een aanbod van trainingen voor cliënten, individuele gesprekken en voorlichting voor medewerkers en cliënten. Het gevaar van een solitaire positie is vermeden en door bundeling van krachten kan de ervaringsdeskundige inzet binnen een afdeling goed gestructureerd worden.

Voorbeeld Kwintes
Kwintes besloot na een voortraject met ondersteuning van het HEE-team in 2008 een beleidsmedewerker aan te stellen. Met cliënten wordt gediscussieerd over herstel, met medewerkers over wat herstel ondersteunt en wat het belemmert, met cliëntenraden wordt verkend wat hun rol kan zijn. Op alle niveaus in de instelling is het structureel onderwerp van gesprek. Er wordt beleid gemaakt om herstel op drie niveaus te benaderen: cliënten, medewerkers en organisatie, met prioriteit voor dat eerste niveau, door cursussen te organiseren en gestructureerd ruimte te maken voor het gedachtegoed van herstel.

Voorbeeld Meerkanten
De Cliëntenraad van Meerkanten (nu onderdeel van GGZ Centraal) benaderde HEE in de persoon van Wilma Boevink. Gezamenlijk werd een jaarplan geschreven voor de ontwikkeling van herstelactiviteiten gericht op ruimte maken voor cliënten. Onder meer werden Herstelwerkgroepen en Begin maken met Herstel opgezet. De respons van cliënten was dermate enthousiast dat het relatief snel mogelijk was een groep eigen 'kartrekkers' op te leiden. Cliënten van Meerkanten namen als ervaringsdeskundige de rol van HEE-ers over als begeleiders van de herstelwerkgroep.

Het kennisplein 'De Ervaringsdeskundige' is gerealiseerd in opdracht van Markieza in samenwerking met het Trimbos-instituut, HEE! en Phrenos (LIVE).